Weer een indicateur

"Weer een indicateur. Hebben we er nog niet genoeg?". Na deze vraag van een collega kijken drie paar priemende ogen mij meewarig aan. Op tafel staat een mooi gelakt stevig cederhouten kistje met daarin een prachtig instrument waarvan ze inmiddels wel weten wat het is, maar waarvan ze de werking niet helemaal (of helemaal niet?) doorgronden. "Ja weer één. Maar dit is wel een hele bijzondere, het is namelijk een heuse ‘Dobbie-McInnes Mark V Diesel Indicator’, afkomstig uit het voormalig gemaal aan de Admiraliteistkade in Rotterdam."
Na enige uitleg over indicateurtoestellen en de opbouw van onze verzameling stemmen ze met weinig enthousiasme in. Het gevolg is dat deze Dobbie Mc-Innes wordt gevoegd bij zijn 31 soortgenoten die deze niche in de verzameling nu rijk is. Ze krijgt een plekje tussen de Maihaks, Schaeffer & Budenbergs, de Lehmanns & Michels, de Dreyers en Elliots.

Indicateurtoestellen zijn al zo oud als de stoommachine van James Watt (1736-1819). Hij vond dit instrument namelijk uit om te kunnen meten hoe goed (of slecht) zijn stoommachine het deed. Hij deed dit door het drukverloop in de stoomcilinder tijdens een omwenteling van de krukas grafisch in een zogenaamd diagram weer te geven. Dit drukverloop keer de (zuiger)weg bepaalt het vermogen (het indicateurvermogen) van de machine.

Voor het onderzoek om deze aanwinst te beschrijven, stuitte ik op een boek dat alleen op het Internet te zien is. (De maker heeft helaas geen geld om het uit te geven.) Het is een van de weinige (recente) boeken die over dit onderwerp gaan. En veel zullen er niet bijkomen. Indicateurs worden niet meer gebruikt: microelektronica met sensoren en computers hebben de rol van de mechanische indicateur overgenomen. Alleen de machinisten van historische schepen met stoommachines of diesels en andere zuigermachines kennen nog de praktijk van een 'diagrammetje trekken'.
Al zal de nieuwe Dobbie nu deze de status van museumvoorwerp heeft bereikt, daarvoor niet meer gebruikt kunnen worden.


Meer weten over indicateuren en hun geschiedenis? Bekijk dan deze website (is in het Engels): http://www.archivingindustry.com/Indicator/externalspring.htm
En onze indicateurs zijn te vinden op: www.maritiemdigitaal.nl